IJspret


‘God bless Iceland’. Negen jaar geleden sprak de premier van IJsland deze woorden uit. Deze woorden zijn nog nooit in deze context in een toespraak door een IJslandse premier uitgesproken. Met deze uitspraak bekende Geir H. Haarde dat IJsland was getroffen door een economische crisis op 6 oktober 2008.

De IJslandse banken Kaupthing, Landsbankinn en Glitnir hadden zich in een ongelooflijk snel tempo uitgebreid. Ze financierden de ‘corporate vikingen’, die de grootste winkels en vastgoedobjecten over de hele wereld overnamen. Dit resulteerde in één van de grootste financiële crisissen in de historie. Hoe is het nu met IJsland en op welke manier heeft IJsland dit bereikt?

Plannen

Midden in de stad Reykjavik is reeds lange tijd een grote krater te zien. Hier zou het hoofdkantoor van Landsbankinn komen. Maar dit is er nooit van gekomen. In de vorige eeuw nam de IJslandse overheid het initiatief om de economie te moderniseren. Maar hoe? IJsland stond om twee zaken bekend. De onderhandeling inzake de beëindiging van de Koude Oorlog tussen Reagan en Gorbatsjov vond plaats in Reykjavik. Er werd voor deze hoofdstad gekozen, omdat IJsland werd beschouwd als neutraal grondgebied.

Daarnaast stond en staat IJsland bekend om zijn mooie natuur, zoals de geisers, vulkanische landschappen en gletsjers. De vraag was waarmee IJsland op termijn zijn geld mee wilde verdienen: neutraliteit of toerisme. IJsland koos om de neutraliteit uit te buiten door een globale financiële speler te worden. Het Zwitserland van het noorden. KPMG werd ingeschakeld om hierover advies te geven, maar dit plan werd door KPMG al vrij snel van tafel geveegd. Jaren later koos IJsland toch om een globale financiële speler te worden. Met alle gevolgen van dien.

Aanleiding crisis

Wat was er ook al weer gebeurd? Uiteindelijk was schuldfinanciering de kern van het probleem in IJsland. De grote expansiedrift, die gefinancierd werd door te veel schuld, zorgde voor een grote zeepbel. Wanneer het omvallen van de drie grootste IJslandse banken als één kredietevent tezamen wordt genomen, kan dit worden beschouwd als het derde grootste kredietevent in de geschiedenis. Een bail-out van de banken door de overheid was onmogelijk. Daar had IJsland simpelweg niet genoeg middelen voor en daarom moest IJsland derhalve het bankensysteem failliet laten gaan.

Lava en koers

Toerisme is in IJsland enorm toegenomen. Vanaf 2012 tot 2016 is het toerisme als deel van de totale exportinkomsten van 23,7 naar 39,2 procent gegroeid. Er zijn meerdere opvallende oorzaken waardoor het toerisme zo is toegenomen. Af en toe komt het geluk uit onverwachte hoek. Zo hebben de vulkaanuitbarstingen onder de gletsjer Eyjafjallajökull in 2016 ervoor gezorgd dat IJsland weer voor enige tijd wereldnieuws was. Hoe vervelend het uitbarsten van de vulkaan ook was, het heeft IJsland en het landschap weer onder de aandacht van menig toekomstige toerist gebracht.

Daarnaast is er nog een onverwachts positief effect geweest van een onfortuinlijke gebeurtenis. Door de crisis is de wisselkoers van de IJslandse kroon in korte tijd ingestort en is de waarde met de helft verminderd. Hoewel IJsland voor de toerist nog zeker geen goedkoop land is, heeft het dalen van de wisselkoers toentertijd wel gezorgd voor een positieve impact op de toeristenstromen.

Leve de toerist

Nu IJsland heeft geleerd dat een globale financiële speler worden wellicht niet de weg is om de economie bestendig te maken, hebben ze gekozen voor toerisme. Het herstel is ingezet. Het BNP van IJsland groeide zelfs in 2016 met 7,2 procent in reële termen. Dit was tien procent hoger dan in 2008.

In de stad Reykjavik zijn symbolische zichtbare ontwikkelingen waar te nemen van de transformatie van een grote financiële speler naar een trekpleister voor toeristen. Zo is er een toeristenwinkel gekomen in een oud bankgebouw. De wollen truien van de winkel hangen in een oude bankkluis. Daarnaast is er na jaren weer beweging in de krater te midden van Reykjavik. Op de plek van het toekomstige hoofdkantoor van Landsbankinn komt nu een Marriott hotel. Om met de woorden van de IJslandse premier te spreken: ‘Tourism blessed Iceland’.

Camiel van Roosmalen MSc RBA is verantwoordelijk voor Institutioneel Vermogensbeheer binnen OHV Vermogensbeheer.

Met dank aan Páll